Je hart openen

Ik had concentratie ontdekt. Het was geen grote ommekeer maar wel iets waar ik meteen aan kon werken. Het leek een beetje op de man die zijn autosleutels in een donker steegje verloren was maar ernaar zocht onder de lantaarnpaal. "Er is meer licht hier", zo verklaarde hij. Als ik heel, heel stil zou blijven zitten en geen gedachten had, hoopte ik, zou de bliksem wellicht inslaan. Riskant. Gaandeweg werden de dingen toch duidelijker. Ik spoorde mezelf tot het uiterste aan maar na afloop van de retraite overviel mij de wanhoop, want weer had ik een gelegenheid verprutst om iets wezenlijkers te leren kennen dan mijn kleine, hopeloze persoontje. Natuurlijk was het ook ditzelfde kleine, hopeloze persoontje dat wanhopig was en op goeie dagen begon ik het amusante hiervan te zien. Een bekende Japanse leraar kwam op bezoek en ik ging hem opzoeken, vol goede moed dat er op een of andere manier misschien nu, ja, waarom nu niet, als ik volledig aandachtig zou zijn, een ervaring gewekt zou worden in me. Hij liet zijn blik vallen op mij, zo gretig en opgefokt, en geduldig begon hij de beginnersstappen van meditatie uit te leggen. "Ga gewoon werken met deze koan en laat hem je dag en nacht vergezellen..."

Vervolgens nam ik deel aan een zevendaagse retraite waarop ik me helemaal had ingesteld. Terwijl mijn vrienden naar het strand gingen bleef ik 's avonds binnen om te mediteren. Ik wilde volledig toegewijd zijn en de retraite volgen zonder een momentje afleiding. Na een dag of twee was mijn geest diep en helder, en toen, plotseling, niet meer. Wilde en onbestemde bedenksels raasden voorbij - beelden, muziek, herinneringen uit mijn vroegste jeugd, herinneringen zelfs die ik onmogelijk gehad kon hebben. Er was geen patroon te herkennen in mijn geest, geen aanknopingspunt te vinden om mijn gedachten te beheersen. Ik had alles helemaal goed gedaan en dit was dus het resultaat. Het was me niet gelukt. Een minuscule gedachte diende zich aan: "Dan moet dit kloppen."

Ik liet mijn geest gewoon zijn wat hij maar wilde zijn, en hij werd onmiddellijk rustiger. Ik had het gevoel alsof ik aan de rand stond van een enorme afgrond en dat ik de moed moest hebben mezelf te laten vallen. Maar ik kon het niet, ik wist niet hoe. Een dag of twee bleef ik hierin hangen, vechtend met mijn angst. Toen zei ik tegen mezelf: "Ok, je bent dus bang," en meteen verdween de angst. Weer verscheen er een minuscule gedachte, namelijk dat ik zélf de koan was. Ik begon een verbinding met het universum te ervaren. Het voelde heel ongerijmd dat ik zo lang had geworsteld om een plaats te verwerven in het universum terwijl ik onmogelijk uit datzelfde universum kon vallen. Het was alsof een golf hard zijn best deed te begrijpen wat de zee was. Ik begon te lachen.

De leraar had een handig vragenlijstje om te testen of je werkelijk een diepe ervaring beleefde. Deze vragen waren, samen met bruikbare antwoorden, via mondelinge overdracht afkomstig van Hakuin, een achttiende-eeuwse Japanse leraar. Het ontroerde mij diep dat Hakuin zich hiervan bewust moet zijn geweest, aan ons gedacht heeft over alle eeuwen en oceanen heen, en ik ontdekte dat de vragen mij hielpen een taal te vinden voor mijn beleving. Ze waren vreemd, maar niet willekeurig: vragen als "Hoe hoog is Mu?" en "Leg Mu uit aan een baby." De vragen stimuleerden me te begrijpen dat een spirituele ervaring plaatsvindt in het leven dat ik daadwerkelijk leidt. Heimelijk lachte ik in mezelf omdat het leven zo onmiskenbaar teder en vertrouwd voelde.

Het lachen duurde maanden. De ervaring die ik had gehad was niet iets waarin je geloofde; het was meer iets dat je opmerkte, een manier van waarnemen. Ook ontdekte ik dat ik geen enkel gevaar liep om heilig te worden of alle antwoorden te kennen. Het was alleen maar dat iets in mijn hart rust had gevonden en dat de wereld een veel vriendelijker plek leek te zijn. Andere mensen kwamen me aardiger voor dan ikzelf en ik was hen dankbaar dat zij mij dit geduldig hadden laten ontdekken. Net onder de oppervlakte bruiste de wereld van licht, zelfs als er moeite verscheen. Langzaam begon ik het leven onvoorwaardelijk lief te hebben.

John Tarrant: Bring me the rhinoceros (and other zen koans that will save your life). Shambhala 2008, p. 30-32
Vertaling: Ad van Dun

> John Tarrant dharma onderricht