Vier principes van Zen

Bodhidharma verwoordde de vier uitgangspunten van Zen aldus:

• onderricht overstijgt reguliere methodes (geen methode) • onafhankelijk zijn van geschriften (geen uitleg) • rechtstreeks verwijzen naar het menselijk hart (hartskwestie) • verwezenlijken van je eigen aard (zelfverwerkelijking)

Bodhidharma (ca. 500 n.C.

1. Geen methode
Er is geen vaststaand recept, d.w.z. geen middelen of instrumenten voor het realiseren van geluk, van waarheid of verwerkelijking. Bezit, relaties, geschiedenis, kennis, vaardigheden: al die tijdelijke condities zeggen niets over wat ik wérkelijk ben. De Weg is levende, vormloze werkelijkheid die elk mens hier en nu van binnenuit belichaamt - zoiets is niet te koop of te geef.

2. Geen uitleg
Niet alleen zijn er geen uiterlijke tastbare of zichtbare vormen die houvast bieden, zelfs woorden bieden geen garantie voor perspectief, waarachtigheid, gemak. We herkennen wijsheid maar al te vaak in onze literaire (boeken), mentale (gedachten) en sociale (gesprekken) omzwervingen. En nét zo vaak vergeten we of veronachtzamen we die "uitleg" weer.

3. Hartskwestie
Ikzelf ben dus blijkbaar iets innerlijks, iets dat feitelijk losstaat van uiterlijke condities, iets dat verder reikt dan "karmische" invloed. Je ware identiteit (krachtig, open, helder) vind je niet in cultiveren van het lichaam (fitness, cosmetica etc.), en ook niet in allerlei sociale processen (netwerk, relaties, groepsvorming). Onze ware aard heeft om te beginnen te maken met ons eigen, individuele bewustzijn - en dan bedoelen we niet breinwerking (intelligentie) maar hartsbewustzijn (intentie, gewaarzijn).

4. Zelfverwerkelijking
Breinwerking stelt ons in staat om maatschappelijk verantwoord te funktioneren als persoon (psychologisch) en funktionaris (economisch). Maar spiritualiteit, en dus ook de Weg van Zen, heeft te maken met de mens die wij zijn. Niet het "ik", maar het "zelf" - niet persoonlijke condities (lichaam, ervaringen, vaardigheden), maar menselijk potentieel (kwaliteit van leven, hartskwaliteiten als vertrouwen, echtheid, moed etc.). Vandaar het bevrijdend onderscheid tussen therapie (verbetering van de persoon) en spiritualiteit (verwerkelijking van jezelf).

Ad van Dun: Thema's ter verwerkelijking, p. 60 [pdf, 4,8 mb]