Gehechtheid aan vorm

Een van de aanwezigen zei: "Alle betrouwbare leraren uit verleden en heden hebben zonder uitzondering gezegd dat er geen Boeddha bestaat buiten ons bewustzijn. Het is me daarom wel duidelijk dat alle verschijnselen illusoir zijn, maar toch ben ik niet in staat om het geloof in het bestaan van verschijningsvormen los te laten. Is dit het gevolg van sluimerende gewoontes in mijn geest?"

Bassui antwoordde: "Je kunt die sluimerende gewoontes niet van je afzetten omdat je simpelweg niet in je ware aard kijkt. Wanneer je helder doordringt tot de werkelijkheid van inzicht in je ware aard en zo de grote transcendente wijsheid wekt die jou doet beseffen dat alle namen en vormen illusie zijn, zul je nooit meer een gevoel van gehechtheid kennen, noch aan bestaan, noch aan leegte.
Daarom zegt een soetra: "Als je beseft dat iets illusie is, ben je op datzelfde moment gescheiden ervan en heeft het geen zin meer om speciale middelen toe te passen." [1]

Als je probeert sluimerende gewoontes die voortkomen uit gehechtheid aan vorm kwijt te raken maar intussen je eigen aard nog niet hebt doorgrond, lijk je op iemand die diep in slaap probeert een droom kwijt te raken. De wens om een droom kwijt te raken is zélf al een droom. Het weten dat het een droom is, is óók niets anders dan een droom. Wil je volledig ontwaken, weet dan dat je dit nooit zult realiseren zolang je het zoekt in het dromen.

Als je daadwerkelijk vertrouwt op de levende Boeddha, dan zal de Boeddha de Dharmavorst worden die bestaansvormen doet verdwijnen. De Boeddha zei:

"Alle karmapaden zijn als dromen, begoochelingen, luchtbellen en schimmen; ze zijn als een dauwdruppel of een bliksemflits - beschouw ze zo." [2]

Dat zijn de dharmawoorden van de levende Boeddha. Als je deze woorden niet gelooft, dan is zelfs jouw bewering dat je gelooft in de levende Boeddha een bedrieglijke illusie.

Bodhidharma, de levende stamhouder die in toewijding het hartszegel overdroeg en die de mensen rechtstreeks verwees naar hun eigen geest door hen te tonen dat boeddhaschap niets anders is dan inzicht in onze ware aard, baseerde zijn onderricht niet op woorden of vormen.
En ook al treden alle boeddha's van verleden, heden en toekomst en alle historische meesters op in de gedaante van levende wezens, er is geen enkel fysiek lichaam dat standhoudt, ze vergaan allemaal. Slechts een woord of een zin blijft bestaan in deze wereld. En van de woorden die zij nalieten is er niet één dat de werkelijkheid van vormen onderschrijft. Sterker nog, ook aanduidingen van leegte of vormloosheid worden ontzenuwd.

Het bewustzijn van normale stervelingen is weliswaar wezenlijk helder en niet verschillend van dat van de boeddha's en stamhouders, maar omdat je dit niet gelooft slaag je er niet in om je te bevrijden van je neiging om te hechten aan vorm. Dit doet jou dus door de zes zinnerijken dolen, je bindend aan vormen en pijn lijdend.

Stel nu bijvoorbeeld dat je de verlichtingsintentie [3] wekt en allerlei ascetische oefeningen onderneemt. Zolang jij de weg van geen-geest zou willen bewandelen terwijl je intussen nog gevoelens van gehechtheid aan vorm koestert, zou dat te vergelijken zijn met de poging om een vonk te slaan uit een steen op de bodem van de oceaan.
Maar al bevindt de steen zich op de bodem van de oceaan, zodra je hem oppakt, aan land brengt en er met metaal op slaat, zul je onmiddellijk een vlam produceren.

Elke steen is voorzien van dit vermogen om vuur te produceren, maar zolang hij ondergedompeld blijft in water kan hij geen vlammen voortbrengen.
Zo ook is elk mens voorzien van het verlangen naar geestelijk ontwaken, maar zolang je het gevoel van gehechtheid aan vorm niet wegneemt kun je dit ontwaken niet voortbrengen.

[1] Citaat uit de Soetra van Volmaakte Verlichting.
[2] Beroemd vers uit de Diamant Soetra (zie recitatie-versie)
[3] Bodhicitta: verlangen naar verwerkelijking, diep mededogen.

Arthur Braverman: Mud and water;
the collected teachings of zen master Bassui.
Boston, 2002, p. 95-97 (vertaling: Ad van Dun)

> HIER Bassui's "Rede van de Ene geest"